علوم زبان عربی را فرا بگیرید
254 بازدید
تاریخ ارائه : 2/20/2013 9:27:00 AM
موضوع: ادبیات عرب

امام صادق سلام الله علیه می فرماید: «تَـعَـلَّـمُـوا الْـعَـرَبِـيَّـةَ فَـإِنَّـهَـا كَـلَـامُ اللَّـهِ الَّـذِي تَـكَـلَّـمَ بِـهِ خَـلْـقَـهُ » [خصال؛ ج1 ص258]

ترجمه: علوم زبان عربی (لغت، اشتقاق، صرف، نحو، معانی، بیان، بدیع، تجوید) را فرا بگیرید چرا که خداوند به زبان عربی با مردم سخن گفته است.

بر اهل فضل و ادب پوشیده نیست که در تقدیر این حدیث شریف سه احتمال وجود دارد:

1- «تعلّموا اللغةَ العربیةَ...» یعنی زبان عربی را فرا بگیرید. اشکال این احتمال این است که خطاب امام سلام الله علیه عام است و شامل عرب زبانها نیز می باشد. حال اگر امام سلام الله علیه عرب زبانها را به فرا گیری زبان عربی امر نماید تحصیل حاصل خواهد بود و اللازم باطل فالملزوم مثله.

2- «تعلّموا العلومَ العربیةَ...» یعنی علومِ ادبیِ منسوب به مردم عرب را فرا بگیرید. اشکال این احتمال هم این است که انتسابِ علومِ ادبی به مردم عرب غیر معلوم بلکه معلوم العدم است. زیرا علوم ادبی پس از ظهور اسلام و با الهامِ امیرِ بیان امیرِ مؤمنان سلام الله علیه ایجاد شده است و پیشتر، مردم عرب بیگانۀ از این علوم بودند و تنها بر اساس غریزۀ خدادادی سخن می گفتند.

3- «تعلّموا علومَ اللغةِ العربیةِ...» یعنی علومِ زبانِ عربی را فرا بگیرید. این احتمال صحیح است و اشکال های قبلی بر آن وارد نیست. زیرا مأموربه بر طبق این تقدیر، علومِ زبانِ عربی است [نه زبان عربی] و پر واضح است که عرب زبانها نیز به فراگیری علومِ زبانِ عربی نیازمندند. همچنین بنا بر این تقدیر، آن چه که به مردم عرب نسبت داده شده زبان است [نه علوم ادبی] و در انتسابِ زبانِ عربی به مردم عرب مناقشه ای نیست. و حذف مضاف (علوم) و موصوف (اللغة) در صورت وجود قرینه، صحیح و متداول است.

توجه به این نکته نیز لازم است که صدر و ذیل حدیث، هر دو بر وجوبِ فراگیریِ علومِ زبانِ عربی دَلالت می کند. زیرا «تعلّموا» امر است و امر ظهور در وجوب دارد. و «فانّها...» علتِ امرِ به فراگیریِ علومِ زبانِ عربی را فهم قرآن دانسته و فهم قرآن واجب است. زیرا قرآن معجزۀ جاوید و برهانِ نبوّتِ پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است و مادامی که انسان نفهمد لفظ و معنای قرآن مافوق دیگر الفاظ و معانی است، هرگز نمی تواند به اعجاز آن پی ببرد و بالطبع نمی تواند پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را از روی دلیل و برهان تصدیق کند و حال آنکه اعتقاد به اصول دین بایستی از روی دلیل و برهان باشد.

سخن آخر آن که علومِ زبانِ عربی که اصطلاحا «علوم العربیة» گفته می شود چهارده علم است: لغت، اشتقاق، صرف، نحو، معانی، بیان، بدیع، تجوید، قرائت، کتابت، انشاء، شعر، امثال، تاریخ ادب و در این میان تنها فراگیری هشت علم نخست وجوب شرعی دارد. زیرا ذیل حدیث، علتِ وجوبِ فراگیریِ علومِ زبانِ عربی را بیان کرده و العلة [تعمم و ] تخصص. فافهم و اغتنم و کن من الشاکرین و الحمد لله رب العالمین.