کتب علی ابن ابو طالب
74 بازدید
تاریخ ارائه : 3/13/2013 10:50:00 AM
موضوع: ادبیات عرب

 در کتابخانه ها و موزه های بزرگ جهان مثل موزه آستان قدس رضوی نسخه هایی از قرآن وجود دارد که به ائمه (ع) منسوب است. اما نکته درخور توجه و تامل در نسخ خطی منسوب به امیر المومنین علی (ع) آن است که نوعا در پایان آنها عبارت «کـتـبَ عـلـیُّ بـنُ ابـو طـالـب» یا «کـتـبَـه عـلـیُّ بـنُ ابـو طـالـب» نوشته شده است در صورتی که طبق قواعد نحوی بایستی «ابـی طـالـب» نوشته می شد. زیرا «اب» مضاف الیه و مجرور است و جر اسماء سته به یاء می باشد.

همچنین این جمله و یا شبیه آن در آخِر نامه های پیغمبر اکرم (ص) به اطراف و اکناف که توسط حضرت علی (ع) کتابت شده و نیز در آخِر روایت معروف ابو الاسود دؤَلی و ... آمده است.

اینک پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که چگونه ممکن است کسی که خود بنیان گذار لغت و سرچشمه بلاغت است و کلامُ علی کلامٌ علی چنین اشتباه فاحشی را نعوذ بالله مرتکب شده باشد؟!

پاسخ های متعددی در حل این مساله عویصه از سوی علماء و دانشمندان ارائه شده است که ما آنها را مضاف بر آنچه که به خاطر فاتر رسیده در ضمن ده احتمال تقدیمتان می داریم فتلک عشرة کاملة و الله اعلم.

1. این عبارت اشتباه را شیعیان متعصب اضافه نموده اند. توضیح آنکه اهل تسنن به خاطر شهرتِ قرآن های منسوب به عثمان شیعیان را تحت فشار روانی قرار می دادند و شیعیان نیز برای کاستن این فشارها و از سر عشق و ارادت به ائمه اطهار (ع) هر یک از قرآن های خطی را به یکی از ائمه (ع) نسبت می دادند.

2. نام «علی بن ابی طالب» مشترک بین حضرت علی (ع) و علی بن ابی طالب مغربی (کاتب معروف آن زمان) می باشد. لذا بعید نیست که این جمله اشتباه را علی بن ابی طالب مغربی کتابت نموده باشد.

3. حضرت علی (ع) املاء نموده و فرد دیگری به دستور حضرت نوشته است.

4. «ابوطالب» کنیه پدر حضرت علی (ع) نیست بلکه اسم اوست و لذا دو وجه در آن جایز است: الف) اعراب به حروف  ب) استعمال به همان وضع اولی و مناسب تر همین وجه است.

اشکال این احتمال آن است که چگونه می توان پذیرفت که «ابوطالب» اسم ایشان باشد در صورتی که تعبیر به «علی بن ابی طالب» در منابع تاریخی و جوامع روایی و السنه خاص و عام رایج تر و متداول تر است.

برخی گفته اند اسقاط همزه ابن در «کـتـبَ عـلـیُّ بـنُ ابـو طـالـب» شاهد بر این است که «ابو طالب» اسم می باشد. زیرا «ابـن» اگر صفت بین دو علَم واقع شود بدون همزه نوشته می شود.

اشکال این سخن نیز آن است که علَم، اعم از اسم و لقب و کنیه می باشد و بر طبق قواعد رسم الخط هر گاه «ابـن» صفت بین دو علَم واقع شود بدون همزه نوشته می شود؛ چه آن دو اسم باشند یا لقب یا کنیه یا مختلف.

5. «ابو طالب» کنیه پدر حضرت علی (ع) است ولی از آنجایی که وی به کنیه معروف و مشهور بوده، کنیه اش جاری مجرای مثَل شده و تغییر نکرده است. مثل «عـبـد الـعُـزّی» که به «ابـو لـهـب» معروف بوده و لذا برخی از قراء «تبت یدا ابو لهب» خوانده اند. همچنین برخی از امرای مکه دو فرزند داشتند: یکی «عـبـدَ الله» به فتح و یکی هم «عـبـدِ الله» به کسر.

توضیح: در اینکه نام پدر حضرت علی (ع) چه بوده سه قول است:

الف) عبد مناف؛ کما اینکه در وصیت نامه عبد المطّلب نیز آمده است: «اوصـیـکَ یـا عـبـدَ مَـنـافٍ بـعـدی/ بـمـوحَـدٍ بـعـدَ ابـیـهِ فـردٍ». این قول مشهورترین اقوال است.

ب) عِمران؛ زیرا در زیارت پیغمبر اکرم (ص) از راه دور [طبق برخی از نسخه ها] چنین وارد شده است: «الـسّـلـامُ عـلـی عـمِّـکَ عِـمـرانَ ابـی طـالـب».

ج) ابو طالب؛ «قـیـل اسـمـه کُـنـیـتـه»

6. «ابو طالب» مانند «سیبویه» مرکب مزجی است و لذا جزء اول آن مبنی می باشد.

7. قبیله قریش در هر سه حالت «ابـو» می گوید و می نویسد.

8. از باب حکایت و به تقدیر «کـتـبَ عـلـیُّ ابـنُ الـمـقـولُ فـیـه ابـو طـالـب» می باشد.

9. به خاطر اشاره به اصل با «واو» نوشته شده است و در عین حال با «یـاء» خوانده می شود. زیرا «اَب» در اصل «اَبَـو» می باشد. همانطوری که «صـلـوة» و «زکـوة» با «واو» نوشته و با «الـف» خوانده می شود.

10. خط حضرت علی (ع) کوفی بوده است و در رسم الخط کوفی «یـاء» آخِر، شباهت بسیار زیادی به «واو» دارد.